Spacer po ...
Kościół pw. św. Anny
Pierwotnie na miejscu kościoła stała tylko kaplica z cudowną figurą św. Anny Samotrzeciej (kaplica jest dziś częścią świątyni i przylega do prezbiterium). Zgodnie z legendą, figura św. Anny została przywieziona z Kijowa przez żonę Piotra Włostowica
w XII wieku. Rzeźba szybko stała się znana z cudów, dlatego licznie zaczęli do niej pielgrzymować pątnicy z całego Śląska. W 1511 r. dobudowano do tylnej ściany kaplicy kościół gotycki. Korpus świątyni składa się z trzech naw, poprzedzielanych rzędami kwadratowych filarów. Przez większość czasu kościół pełnił funkcję kościoła odpustowego i pogrzebowego.
Wysoko nad wejściem do kościoła (po zachodniej stronie) w niszach umieszczono wykonane z piaskowca rzeźby św. Józefa z Dzieciątkiem i św. Anny nauczającej Marię. Wejście do kościoła prowadzi przez portal gotycko-renesansowy z końca XVI w., w którego trójkątnym naczółku znajduje się tarcza z monogramem augustianów. W ołtarzu głównym mieści się barokowy obraz NMP Matki Nowej Ewangelizacji z 1720 r. z cudowną figurką św. Anny Samotrzeciej z 1507 roku.
Przy kaplicy stoi prehistoryczna rzeźba kultowa zwana „Grzybem” lub „Mnichem”. Na jej szczycie dostrzec można wyryty - przypuszczalnie znacznie później - ukośny krzyż. Jest to „pamiątka” po okresie chrystianizacji lub znak graniczny rozdzielający tereny należące do zakonu od książęcych. Obok znajduje się romańska rzeźba lwa wykonana z granitu.
Rynek
Centrum Sobótki „dostosowało” swój układ zabudowy do przebiegu dawnej lokalnej drogi z Dzierżoniowa do Wrocławia. Szlak biegł z północy na południe, a jego wrzecionowate rozdwojenie tworzące po środku plac targowy stało się rdzeniem średniowiecznego miasta. Od północy wrzecionowaty układ centrum domyka biegnąca prostopadle droga Strzelin - Świdnica. Miasto nigdy nie miało murów miejskich, ale posiadało bramy przy wylotowych ulicach Świdnickiej i Strzelińskiej, a być może także przy ul. Dzierżoniowskiej. W centralnej części rynku stoi budynek, który obecnie zajmuje Urząd Miasta i Gminy. Obiekt powstał w 1730 r. (przebudowany w 1879 r. oraz na początku XX w.) i pełnił funkcje zajazdu, a następnie hotelu z restauracją.
Kościół parafialny pw. św. Jakuba Apostoła
Początkowo w tym miejscu stał romański kościół, który ufundowany miał zostać przez Piotra Włostowica. Był tu duży, trzynawowy budynek, z którego zachowały się tylko część zachodniego muru i elementy portalu. Na jego fundamentach zbudowano świątynię w stylu gotyckim (ok. 1500 r.), z której pozostały mury i gotyckie okna w prezbiterium, zasłonięte obecnie wielkim ołtarzem. Otrzymała wezwanie św. Jakuba z Compostela. W czasie wojny trzydziestoletniej kościół spaliły wojska saskie. Odbudowano go w 1662 r. z funduszy opactwa augustianów z Wrocławia, ale ponownie w 1730 r. spłonął podczas wielkiego pożaru miasta. Odbudowano go 9 lat później w stylu barokowym. Kościół uległ też znacznemu uszkodzeniu w czasie działań wojennych w 1945 roku. Prowadzone wykopaliska archeologiczne i brak zezwolenia władz spowodowały, że dopiero w 2. poł. lat 50. przystąpiono do odbudowy, którą ukończono w 1960 roku.
W ołtarzu głównym znajduje się obraz z ok. 1770 roku przedstawiający św. Jakuba. W prezbiterium ustawiono figury św. Augustyna i św. Norberta z ok. 1725 r., ale warta uwagi jest także manierystyczna ambona z 1650 roku. Po prawej stronie głównego wejścia znajduje się romański lew z XII w., pochodzący prawdopodobnie z opactwa augustynów w Górce.
Plebania
Naprzeciwko kościoła znajduje się dawna plebania. W XV w. przeniesiono probostwo z Górki do Sobótki. Powstały tu zabudowania mieszkalne (dom proboszcza) i gospodarcze - w zachodniej części obecnej ul. Św. Jakuba, pomiędzy Rynkiem a Muzeum Ślężańskim. Po wielokrotnych przebudowach i sekularyzacji zabytkowe formy zachowały jedynie dwa budynki dawnego zespołu: plebania i szpital.
Obecny budynek plebanii pochodzi z 1735 r. i został zbudowany z kamienia i cegły (otynkowany) w stylu późnobarokowym. Portal późnobarokowy przeniesiony został z elewacji tylnej, w jego kartuszu znajduje się chronostych zawierający datę budowy budynku.
Muzeum Ślężańskie
Renesansowy budynek należący do kompleksu dawnego probostwa augustianów wybudowany został w 1569 roku. Powstał na rzucie o kształcie litery „L” z krótszym bokiem skierowanym do ulicy. W budynku znajdował się szpital zajmujący się pomocą społeczną oraz opieką nad osobami starszymi i schorowanymi. Wiadomo, że w 1730 r. szpital spłonął i został odbudowany dopiero w 1748 roku. Z tych czasów zachował się dokument, wedle którego przy szpitalu istniała łaźnia.
Od ulicy znajduje się renesansowa brama wjazdowa, na której szczycie umieszczono herb opata Eliasza Schwanenberga. W dwóch bocznych medalionach znajdują się zaś tarcze cechowe - z lewej strony cieśli, a z prawej murarzy. W elewacji od strony podwórza znajduje się barokowy portal (tzw. uszakowat), a nad nim wmurowano kamienną tablicę z herbem opata i jego inicjałami: FAS.
[zdjecie_brama]
Muzeum Ślężańskie powstało w 1962 r., kontynuując - aczkolwiek bez przejmowania zbiorów - tradycje Heimatmuseum istniejącego w Sobótce od 1926 roku. Początkowo założono, że w muzeum będą eksponowane zabytki związane z kulturą duchową starożytności i wczesnego średniowiecza.
Większość zbiorów Muzeum to zabytki archeologiczne pochodzące w zdecydowanej większości z własnych badań. Znacząca jest również kolekcja skał, minerałów i skamielin. W zbiorach znajduje się unikatowy zbiór monet (XVI w. - XVIII w.) oraz stale uzupełniana kolekcja map regionu (najstarsza z XVI wieku).
Z inicjatywy władz miejskich w 1992 r. nadano Muzeum Ślężańskiemu imię Stanisława Dunajewskiego, najaktywniejszego z jego założycieli i pierwszego opiekuna.
Sobótka Górka
Pierwsza wzmianka o wsi Górka pochodzi z dokumentu datowanego na 1209 r., który potwierdza istnienie dworu w Górce, będącego siedzibą opactwa augustiańskiego. W dokumencie biskupa wrocławskiego Wawrzyńca z 1223 r. wymienia się wsie należące do obrębu Górki, w tym: Sobótkę, Zebrzydów, Strzelce i Chwałków. W latach 1428 – 1453 opactwo góreckie zostaje zniszczone przez husytów. Odbudowę podjęto w 2. poł. XV wieku.
W 1810 r. dobra zakonne zostały zsekularyzowane, a nowym właścicielem kompleksu zostal Ernest von Lüttwitz, który postanowił przekształcić opactwo w siedzibę rodu stylizowaną na zamek. Prace kontynuował kolejny właściciel, Eugeniusz von Kulmitz. Obecnie, po licznych przebudowach, zachowały się fragmenty gotyckie i renesansowe, przesłonięte neorenesansowym „kostiumem”. Frontowa elewacja budynku z łamanego granitu z dodatkiem cegły, skierowana jest ku południowi. Dawny kościół znajduje się we wschodniej części obiektu, w części środkowej zaś wyróżnia się wieża powstała w latach 1524 - 1553. Od początku lat 2000 budynek systematycznie przebudowywany jest pod cele hotelowe.
Nieopodal zamku w 1817 r. powstał browar, założony przez Ernsta von Lüttwitza. Piwo było warzone metodą bawarską. Wodę do produkcji pozyskiwano z tzw. Źródła Piwnicznego, które znajdowało się ok. 1 km od browaru przy drodze w kierunku Chwałkowa. Z czasem browar przekształcił się w duże przedsiębiorstwo, które posiadało oddziały w Wałbrzychu, Nowej Rudzie (od 1921 r.) oraz 32 filie. Po wojnie jeszcze w 1945 r. wznowiono produkcję. Zatrudnienie w latach 50. sięgało 120 osób, a produkcja 93521 hl trunku. Produkowano także na eksport. W latach 90, XX w. browar nie był w stanie sprostać konkurencji międzynarodowych koncernów i 1997 r. zamknięto go, sprzedając zapasy wrocławskiemu Piastowi.
